نوبل فارم - تلفن تماس: 88174621-021
بستن
(0) مورد
سبد خرید شما خالی است.
دسته بندی ها
    سبد خرید
    فیلترها
    تنظیمات
    جستجو

    اهمیت پرورش آبزیان

     

     

    با گذشت زمان، جمعیت کره زمین رو به افزایش است و به همین نسبت به نیازمندی های بشر نیز افزوده می شود یکی از موارد احتیاج بشر که از اهمیت ویژه ای برخوردار است، مواد

    پروتئینی هستند، برای تأمین پروتئین، دو منبع وجود دارد : منابع گیاهی و منابع حیوانی

    یکی از عمده ترین منابع حیوانی، آبزیان هستند با توجه به این که سه چهارم کره زمین را آب فراگرفته است و در بسیاری موارد تکثیر و پرورش آبزیان، در مقایسه با دام و طیور به دلیل خون سرد بودن و عدم نیاز به مصرف انرژی برای ثابت نگهداشتن درجه حرارت بدن، نوع ساخت سازه های آبی، امکان استفاده از بستر و ،سواحل دریاها و نیز امکان استفاده از برخی مواد غذایی طبیعی موجود در دریاها، مقرون به صرفه تر می باشد. علیرغم گستردگی امکانات بالقوه و وجود استعدادهای طبیعی (دریای خزر، خلیج فارس و دریای عمان) و نیاز مبرم جامعه، صنعت پرورش ماهی بسیار جوان و کم تجربه است و منابع علمی مربوط به این صنعت نیز جوابگوی نیاز متقاضیان نیست.

     

    آبزی پروری :

     

    آبزی پروری عبارتست از پرورش انواع مختلف آبزیان جانوری و گیاهی در محیطهای آبی، همان گونه که کشاورزی عبارتست از تولید عمل آوری و عرضه محصولات حاصله از کشت و زرع بر روی زمین، آبزی پروری نیز شامل تولید، عمل آوری و عرضه تولیدات غذایی حاصله در محیط های آبی است. به طور کلی می توان گفت که آبزی پروری شامل پرورش و تولید انواع آبزیان خوراکی، زینتی، دارویی و صنعتی در آبهای شور، نیمه شیرین و شیرین است. معمولا به پرورش آبزیان در آب دریا آبزی پروری دریایی گفته می شود.


    تاریخچه آبزی پروری در جهان و ایران :

     

    آبزی پروری با پرورش مصنوعی ماهی در کشور چین آغاز شد. ولی در مصر قدیم و اروپای مرکزی نیز تاریخچه ای طولانی دارد. سابقه پرورش ماهی در کشور چین به بیش از ۳۰۰۰ سال قبل در منطقه (ین دیناستی) مربوط می شود (۱۱۳۷ تا ۱۴۰۰ سال قبل از میلاد). و در حدود ۴۶۰ سال قبل از میلاد در منطقه (وارینگ کینگ دام پرورش ماهی تا حد خوبی توسعه یافته بود. فان لی از چین اولین فردی بود که کتاب اصول پرورش ماهیان آب شیرین را تدوین کرد. بعضی از مورخین بر این باورند که پرورش ماهی تیلاپیا در مصر زودتر از پرورش ماهی کپور در چین آغاز شده است. به عبارت دیگر مصری ها حدود ۲۵۰۰ سال قبل از میلاد حضرت مسیح (ع) ماهی تیلاپیا که بومی آفریقا و خاورمیانه است و امروزه در همه قاره های گرمسیری یافت شده و به یکی از مشهورترین ماهیان برای پرورش در سراسر دنیا تبدیل شده است را در استخرهای خاکی پرورش می داده اند.

     

     

    ماهی تیلاپیا :

     

    چینی ها کم کم ماهی کپور را به چند کشور دیگر آسیایی از جمله آسیای دور و در قرن وسطا آن را به کشورهای اروپایی بردند و سپس این ماهی از اروپا به سایر مناطق برده شد. تا همین اواخر پرورش کپور ماهیان (کپور معمولی - کپور نقره ای یا فیتوفاک - ماهی سرگنده یا بیگ هد و ماهی علفخوار یا آمور) در بیشتر مناطق رواج داشته است ولی با معرفی ماهی تیلاپیا که نوعی ماهی گرم آبی بوده و پرورش میگو و هم چنین پرورش صدف خوراکی در بسیاری از سواحل دریاها، پرورش این ماهیان از حالت انحصاری بیرون آمده است.اولین قدم برای پرورش ماهی در آبهای شور، توسط کشور اندونزی در جزیره جاوه و در قرن۱۵ میلادی انجام گرفت. در قرن ۱۸ میلادی در این کشور بالغ بر ۳۰۰۰ هکتار زیر کشت ماهیان آب شور بود. تکثیر و پرورش ماهیان سرد آبی (قزل آلا) از فرانسه و توسط یک کشیش به نام دون پین شوت در قرن چهارم میلادی آغاز شد. طولی نکشید که پرورش ماهی قزل آلا در بسیاری از مناطق شیوع یافت و این به خصوص به علت صید ورزشی آن با قلاب بود.

    اولین قدم برای پرورش آبزیان در سواحل دریاها، پرورش صدف خوراکی بود. پرورش صدف نیز سابقه طولانی دارد و حدود ۲۰۰۰ سال قبل توسط رومیان، یونانی ها و ژاپنی ها انجام می گرفته است. پرورش گیاهان آبزی در مقایسه با آبزیان جانوری سابقه طولانی ندارد. آغاز پرورش آن در عصر حاضر صورت گرفته است. قدیمی ترین کتاب موجود در باره پرورش گیاهان آبزی، کتابی است که در سال ۱۹۵۲ در ژاپن چاپ گردیده است. قدمت پرورش میگو نسبتا طولانی است. اما پرورش تجاری میگوهای آب شیرین به سال های نخست دهه ۱۹۶۰ میلادی و به کشور ژاپن بر می گردد و در کشورهای آسیای جنوب شرقی از قبیل تایلند، فیلیپین، اندونزی، سنگاپور، مالزی، هند و کشورهای مکزیک، پاناما پرورش میگو رشد سریع یافته است.

     

     

     اما پرورش آبزیان در ایران علی رغم داشتن بیش از ۲۷۰۰ کیلومتر مرز آبی در شمال و جنوب کشور، و وجود منابع آبی فراوان در قسمتهای مختلف کشور، تاریخچه بسیار کوتاهی دارد اما اگرچه در بعضی از متون قدیمی پرورش ماهیان را به جمشید پادشاه پیشدادی ایران نسبت داده اند و گفته شده است که پس از آن بوده که پرورش ماهی به سایر عالم رفته و در این زمینه ایرانیان پیش دستی داشته اند. ایرانیان محل پرورش ماهی را ماهی خانه می نامیدند. در حال حاضر ماهی ها عمده ترین آبزیان پرورشی کشور را تشکیل می دهد. اگرچه اقداماتی در دهه دوم قرن اخیر برای تکثیر ماهیان خاویاری به صورت ابتدایی و توسط کارشناسان روسی انجام گرفته است، با وجود این احداث یک مزرعه مستقل تکثیر و پرورش ماهی، به سال ۱۳۴۱ برمی گردد . در این سال اولین مزرعه تکثیر و پرورش ماهی ایران در کرج احداث شد. این مزرعه در حال حاضر ماهی سرای کرج نام دارد و از همان ابتدا به کار پرورش ماهی قزل آلای رنگین کمان پرداخت. اولین مزرعه تکثیر و پرورش ماهیان گرم آبی در سال ۱۳۵۱ در جنوب رشت تأسیس شد که متعلق به شرکت سهامی دامپروری سفیدرود است. اولین مزرعه تکثیر و پرورش ماهی وابسته به شیلات که به منظور افزایش ذخایر ماهیان خاویاری دریای خزر احداث شد، کارگاه شهید بهشتی (سد سنگر سابق) است که در سال ۱۳۵۰ به بهره برداری رسید.

    پرورش میگو در ایران سابقه چندانی نداشته و حدود 18 سال است که این کار آغاز شده است و سایت های بسیار بزرگی در استان های خوزستان - بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان به وجود آمده است. هم چنین پرورش انواع صدف های خوراکی و مرواریدساز و هسته گذاری در آنها به منظور تولید مروارید پرورشی در سال های اخیر آغاز گردیده است. همان طوری که میدانیم مروارید طبیعی یکی از جواهرات بسیار مهم و قیمتی از دوران باستان به شمار می رود به همین دلیل صید صدف به منظور استحصال مروارید از قرنها پیش در خلیج فارس رواج داشته است و از سودمندترین ثروتهای طبیعی خلیج فارس به شمار می رود.

    مروارید طبیعی خلیج فارس تا قبل از دهه ۱۹۶۰ تأمین کننده ۸۰ درصد مروارید طبیعی جهان بوده که در نوع خود از نظر کیفیت و شکل، بالاترین شهرت را دارد. شش گونه صدف مروارید ساز در دنیا معروفند که همگی آنها در خلیج فارس پرورش می یابند اما از بین آنها صدف مرواریدساز لب سیاه، اقتصادی ترین صدف از لحاظ کیفیت رنگ، اندازه، شفافیت و عدم وجود رگه و ضخامت لایه های مرواریدی میباشد. لازم به ذکر است که بدانیم مروارید سیاه به شدت کم است و فقط یکی از ۱۰۰۰۰ صدف خوراکی شامل مروارید است. تکثیر صدف مروارید ساز لب سیاه برای اولین بار توسط مؤسسه تحقیقات شیلات ایران در سال های اخیر انجام گرفته است. از پوسته، گوشت و مروارید صدف مرواریدساز لب سیاه در صنایع منبت کاری، دکمه سازی، تزئینات، داروسازی، خوراک دام و طیور و هم چنین مصارف انسانی استفاده می شود. امید آن می رود که خلیج همیشه فارس، یک بار دیگر عظمت دیرینه خود را برای تولید انواع مروارید بازیابد.

       

    اهمیت آبزی پروری :

    از زمانی که انسان به صید ماهی از دریاها روی آورد و رفته رفته از روشهای پیشرفته صید استفاده نمود، دانشمندان متوجه شدند اگر برنامه ریزی همه جانبه و محدودیت هایی منطقی در مورد صید جهانی به عمل نیاید، بدون شک ذخایر دریاها دستخوش تغییرات ناگواری می شود. بنابراین تکثیر و پرورش گونه های آبزی تجاری از قبیل ماهی آزاد – قزل آلا - میگو و ... آغاز گردید و همین امر باعث پیشرفت آبزی پروری در مناطق مختلف جهان گردید. همین طور مشخص شد آبزی پروری یا کشتاب ورزی یکی از ساده ترین و اقتصادی ترین راههای تولید پروتئین حیوانی است ؛ زیرا :

    1- میدانیم که به رغم وجود آب کافی در بسیاری از نقاط دنیا به خصوص ایران، کیفیت زمین و خاک به گونه ای است که برای کشاورزی مناسب نیست. بهره گیری از بسیاری از این زمین ها برای آبزی پروری مناسب و عملی است.

    2- میزان تبدیل غذا به گوشت در آبزیان بیش تر از سایر جانوران پرورشی است. آبزیان پرورشی جزء جانوران خونسرد هستند که درجه حرارت بدن آنها تابع گرمای محیط است و برخلاف پرندگان و پستانداران، نیازی به صرف انرژی برای ثابت نگه داشتن درجه حرارت بدن خود ندارند. در واقع آبزیان در مقایسه با دام و طیور، مقدار بیشتری از غذای مصرفی خود را می توانند تبدیل به گوشت کنند.

    3- برخی از آبزیان پرورشی می توانند برای تأمین نیازهای غذایی خود از مواد آلی پوسیده ، مازاد غذایی انسان، و از همه مهم تر از تک سلولی های گیاهی (فیتوپلانکتونها) و جانوران ریز آبی زئوپلانکتونها) جهت تغذیه استفاده کنند که تولید این موجودات ریز به راحتی و از طریق کود دادن حیوانی، آلی) به آب انجام می گیرد.

    4- در بسیاری از موارد، در پرورش آبزیان، می توان از آب به صورت عبوری استفاده کرد، بدون آن که افت چشم گیری در میزان آن ایجاد شود. مثلا برای پرورش انواع ماهیان سرد آبی مثل قزل آلا، از آب به صورت عبوری استفاده می شود و پس از گذشتن از کانال های پرورشی، می توان از آن برای کشاورزی استفاده کرد. بدیهی است چنین آبی، با توجه به موادغذایی که از طریق مواد دفعی ماهی ها به آن افزوده می شود. و یا مازاد موادغذایی آن، برای کشاورزی مناسب تر است، اگرچه ممکن است برای مصارف انسانی یا صنعتی نامناسب بوده و نیاز به پالایش داشته باشد

    5- میزان بهره برداری از آبزیان پرورشی در واحد سطح معمولا از تولیدات کشاورزی بیشتر است. در هر هکتار استخر آبزیان گرم آبی با توجه به مدیریت مناسب می توان سالانه ۳ تا ۸ تن برداشت نمود. اما برای ماهیان سرد آبی این مقدار ممکن است تا ۱۰ الی ۱۵ تن در هکتار باشد.

    6- پروتئین آبزیان در مقایسه با سایر پروتئین های حیوانی، پرارزش تر، مفیدتر و قابل هضم تر است. (میزان هضم پذیری گوشت ماهی بین ۸۹ تا ۹۶ درصد است که این مورد درباره گوشت مرغ و گاو بین ۸۷ تا ۹۰ درصد است) .

    7- بسیاری از منابع آبی وجود دارند که بلااستفاده مانده اند و از آنها به خوبی می توان برای تولید ماهی یا سایر آبزیان استفاده کرد. بدون این که تغییر کمی یا کیفی چشم گیری در آنها به وجود آید. در سطح کشور به خصوص در استانهای شمالی تعداد آبگیرها و آب بندهایی که از آنها استفاده هایی غیر از برداشت آب برای کشاورزی صورت نمی گیرد فراوانند.

    8-ایجاد اشتغال به ویژه در مناطق روستایی 

    9- کاهش بیماریهای قلبی و عروقی توسط خوردن گوشت ماهی

     

    هدف های آبزی پروری

     

    پرورش آبزیان مانند پرورش سایر گونه های حیوانی و گیاهی در جامعه ما دارای اهداف بسیار مهمی می باشد که عبارتند از :

    ١- تولید و تأمین قسمتی از نیازهای پروتئینی (برطبق برآورد سازمان خواروبار و کشاورزی جهان O.F . A هر فرد روزانه به طور میانگین نیاز به ۷۰ گرم پروتئین دارد که ۲۱ گرم آن از منابع حیوانی تأمین می شود. از جمله منابع جانوران آبزی می باشند.)

    ۲- بازسازی و افزایش ذخایر آبزیان ارزشمند دریایی و رودخانه ای

    ۳- معرفی و جابه جایی گونه های مناسب (آوردن گونه های مناسب پرورشی از سایر کشورها و یا نقل و انتقال گونه های موجود از محل به محل دیگر برای پرورش)

    ۴- تولید ماهی برای صید ورزشی (صید ماهی با قلاب)

     ۵- تولید طعمه برای صیدهای تجارتی

     ۶- تولید ماهی و سایر آبزیان برای نگهداری در آکواریوم ها (آبزی گاهها)

     ۷- گرفتن مواد آلی موجود در آب فاضلاب ها پس از تصفیه

     ۸- تولید مواد دارویی

    9- تولید مواد زینتی

     ۱۰- تولید غذای زنده کوچک برای آبزیان پرورشی با ارزش

     ۱۱- تولید غذای دام و طیور

    قابل ذکر است آسیا پرسابقه ترین و عمده ترین قاره جهان در زمینه پرورش آبزیان است. آفريقا، روسیه، آمریکا، اروپا و اقیانوسیه به ترتیب بعد از آسیا قرار دارند.»